FIFA opublikowała nową edycję komentarza do przepisów dotyczących uprawnienia zawodników do występów w reprezentacjach narodowych oraz zaktualizowany przewodnik dotyczący wniosków o potwierdzenie uprawnienia lub zmianę federacji. Dokumenty uwzględniają najnowsze orzecznictwo FIFA Football Tribunal i Trybunału Arbitrażowego ds. Sportu (CAS). Dla polskiej piłki mają znaczenie przede wszystkim w przypadkach zawodników posiadających więcej niż jedno obywatelstwo albo związanych rodzinnie lub poprzez miejsce zamieszkania z więcej niż jednym państwem.
FIFA poinformowała 10 września 2026 r. o publikacji dwóch zaktualizowanych dokumentów:
Nie jest to wyłącznie techniczna aktualizacja dokumentacji. FIFA uwzględniła praktykę orzeczniczą powstałą od czasu poprzedniej edycji komentarza z 2021 r., w tym rozstrzygnięcia Football Tribunal oraz CAS wydane do 30 czerwca 2026 r.
Podstawowym elementem systemu FIFA pozostaje obywatelstwo. Zawodnik musi posiadać obywatelstwo państwa, którego reprezentację chce reprezentować.
Problem staje się bardziej skomplikowany w przypadku zawodników mających związki z więcej niż jednym państwem – przykładowo posiadających podwójne obywatelstwo, urodzonych poza państwem swojego obywatelstwa, będących potomkami migrantów albo uzyskujących nowe obywatelstwo w trakcie kariery.
W takich przypadkach samo posiadanie paszportu nie zawsze przesądza jeszcze o możliwości występowania w reprezentacji.
Jednym z najmocniej zaakcentowanych zagadnień w nowym komentarzu jest bowiem wymóg tzw. „genuine link” – rzeczywistego związku zawodnika z państwem i federacją, którą zamierza reprezentować.
FIFA wyraźnie podkreśla, że nie jest to nowa zasada. Nowy komentarz ma natomiast dokładniej wyjaśniać jej stosowanie. Jeżeli w konkretnym przypadku wymagane jest wykazanie takiego związku, samo obywatelstwo nie jest wystarczające. Musi istnieć obiektywnie identyfikowalne powiązanie zawodnika z terytorium danej federacji, wynikające w szczególności z urodzenia, pochodzenia rodzinnego albo zamieszkania.
Rozwiązanie to służy m.in. ograniczaniu przypadków tzw. „nationality shopping”, czyli uzyskiwania obywatelstwa przede wszystkim w celu umożliwienia zawodnikowi reprezentowania określonego kraju, bez jego rzeczywistego związku z tym państwem.
Nowa edycja Commentary znacznie szerzej przedstawia sposób, w jaki FIFA i Football Tribunal interpretują przepisy dotyczące reprezentacji narodowych.
Wśród zagadnień wskazanych przez samą FIFA znajdują się przede wszystkim:
Ma to istotne znaczenie, ponieważ w sprawach dotyczących reprezentowania kraju szczegóły stanu faktycznego mogą decydować o możliwości występu zawodnika.
Znaczenie może mieć nie tylko obywatelstwo, ale również moment jego nabycia, wcześniejsze występy reprezentacyjne, rodzaj rozgrywek, wiek zawodnika w chwili rozegrania określonego meczu czy rzeczywiste zamieszkiwanie na terytorium danego państwa.
Szczególnie interesujące są zasady dotyczące tzw. change of association, potocznie określanego czasami jako zmiana „sportowego obywatelstwa”.
Sam fakt wcześniejszego występowania zawodnika w barwach jednej federacji nie oznacza automatycznie, że przez całą dalszą karierę nie będzie mógł reprezentować innego państwa.
Przepisy FIFA przewidują określone przypadki, w których zmiana federacji jest dopuszczalna. System ten został istotnie zliberalizowany podczas reformy przepisów w 2020 r., kiedy FIFA dopuściła kilka wyjątków od zasady trwałego związania zawodnika z pierwszą reprezentowaną federacją.
Kluczowe jest jednak ustalenie m.in., w jakiej kategorii wiekowej zawodnik występował, czy był to mecz oficjalnych rozgrywek, czy zawodnik wystąpił na poziomie reprezentacji „A”, ile takich spotkań rozegrał, w jakim był wówczas wieku oraz kiedy posiadał albo uzyskał obywatelstwo drugiego państwa.
Nie można więc przyjmować prostej zasady, że każdy występ w reprezentacji definitywnie uniemożliwia późniejszą zmianę albo – przeciwnie – że występy młodzieżowe nigdy nie mają znaczenia. Każdy przypadek wymaga oceny według szczegółowych przesłanek regulaminowych.
Drugim istotnym dokumentem opublikowanym 10 września jest zaktualizowany przewodnik proceduralny.
Ma on przede wszystkim pomóc federacjom ustalić, kiedy konieczne jest formalne wystąpienie do FIFA, a kiedy sytuacja zawodnika nie wymaga przeprowadzania procedury zmiany federacji.
Przewodnik rozróżnia m.in.:
To rozróżnienie ma istotne znaczenie praktyczne. Nie w każdej sytuacji zawodnika mającego związki z dwiema federacjami potrzebna jest bowiem formalna „zmiana reprezentacji”. W pierwszej kolejności trzeba prawidłowo ustalić jego dotychczasowy status wynikający z przepisów FIFA.
Procedura prowadzona jest obecnie przed Players’ Status Chamber FIFA Football Tribunal. To właśnie ta izba jest właściwa m.in. w sprawach wniosków dotyczących eligibility i change of association.
Wnioski składane są elektronicznie za pośrednictwem FIFA Legal Portal.
Co szczególnie ważne z praktycznego punktu widzenia, FIFA wskazuje, że wniosek powinien zostać złożony co najmniej 15 dni przed rozpoczęciem okna reprezentacyjnego, podczas którego zawodnik ma zostać wykorzystany przez reprezentację.
Oznacza to, że spraw związanych ze statusem reprezentacyjnym zawodnika nie należy pozostawiać do momentu bezpośrednio poprzedzającego zgrupowanie lub mecz.
Federacja powinna odpowiednio wcześniej zweryfikować status zawodnika, zgromadzić dokumentację i – jeżeli jest to konieczne – skierować właściwy wniosek do FIFA.
Zakres dokumentacji zależy od podstawy, na której zawodnik chce uzyskać lub potwierdzić możliwość reprezentowania danego państwa.
W praktyce szczególnego znaczenia mogą nabierać dokumenty pozwalające wykazać:
Dlatego postępowanie dotyczące eligibility nie powinno być traktowane wyłącznie jako formalność administracyjna. W niektórych przypadkach konieczne jest szczegółowe odtworzenie historii obywatelstwa, miejsca zamieszkania oraz kariery reprezentacyjnej zawodnika.
Nowe dokumenty mają bezpośrednie znaczenie także dla Polskiego Związku Piłki Nożnej.
Polska – podobnie jak wiele innych europejskich państw – ma coraz większą grupę zawodników, którzy ze względu na historię rodzinną, migrację rodziców, miejsce urodzenia lub przebieg kariery mogą być potencjalnie uprawnieni do reprezentowania więcej niż jednego kraju.
Może chodzić zarówno o zawodników posiadających obywatelstwo polskie i drugiego państwa, jak i o piłkarzy polskiego pochodzenia wychowanych za granicą.
W takich sytuacjach przed powołaniem zawodnika należy precyzyjnie ustalić jego status regulaminowy. Szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy zawodnik występował wcześniej w oficjalnych rozgrywkach reprezentacyjnych innej federacji i – jeżeli tak – czy konieczna jest decyzja FIFA zezwalająca na zmianę federacji.
Błąd w tym zakresie może mieć konsekwencje nie tylko dla samego zawodnika, ale również dla reprezentacji wystawiającej zawodnika nieuprawnionego do gry.
Choć procedura dotyczy przede wszystkim zawodników i federacji narodowych, nowe wytyczne mogą mieć znaczenie również dla klubów oraz akademii szkolących młodych piłkarzy.
Klub pracujący z utalentowanym zawodnikiem posiadającym dwa obywatelstwa powinien mieć świadomość, że decyzje podejmowane na stosunkowo wczesnym etapie kariery reprezentacyjnej mogą oddziaływać na późniejsze możliwości zawodnika.
Dotyczy to szczególnie piłkarzy występujących w młodzieżowych reprezentacjach narodowych, którzy jednocześnie mogą być uprawnieni do reprezentowania innego państwa.
W takich przypadkach warto możliwie wcześnie ustalić podstawę eligibility zawodnika oraz konsekwencje ewentualnego występu w oficjalnych rozgrywkach reprezentacyjnych.
Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedno rozwiązanie. FIFA prowadzi obecnie publiczną Change of Association Platform, obejmującą sprawy rozstrzygnięte przez Football Tribunal od 1 stycznia 2025 r.
Baza pozwala sprawdzać przypadki zawodników, którym zezwolono na zmianę federacji, i stanowi dodatkowe źródło wiedzy o praktycznym stosowaniu regulacji. FIFA wskazuje, że narzędzie ma zwiększać przejrzystość systemu oraz umożliwiać federacjom, konfederacjom, klubom i zawodnikom dostęp do aktualnych informacji dotyczących decyzji w sprawach zmiany federacji.
Publikacja z 10 września 2026 r. nie oznacza rewolucyjnej zmiany samych zasad reprezentowania kraju. Jej znaczenie polega przede wszystkim na uporządkowaniu i doprecyzowaniu sposobu interpretacji istniejących regulacji w świetle kilku kolejnych lat praktyki FIFA Football Tribunal i orzecznictwa CAS.
Dla federacji oznacza to bardziej szczegółowe wskazówki dotyczące kwalifikowania konkretnych przypadków oraz prowadzenia postępowań.
Dla zawodników posiadających więcej niż jedno obywatelstwo najważniejszy wniosek jest natomiast taki, że o możliwości gry dla określonej reprezentacji nie zawsze przesądza sam paszport. Znaczenie mogą mieć również rzeczywisty związek z danym państwem, moment uzyskania obywatelstwa, wcześniejsze występy reprezentacyjne i charakter rozgrywek, w których zawodnik uczestniczył.
W przypadku wątpliwości status zawodnika warto zatem ustalać przed jego powołaniem i z odpowiednim wyprzedzeniem przed oknem reprezentacyjnym, a nie dopiero wtedy, gdy zawodnik ma pojawić się na boisku.
Źródło: FIFA, FIFA publishes updated documentation and guidance on player eligibility and change of association, 10 września 2026 r.; Commentary on the Rules Governing Eligibility to Play for Representative Teams – September 2026 Edition; Guide to Submitting a Request for Eligibility or a Change of Association.